Obama Omega man?

Barack Obama heeft gedurende 21 maanden een nagenoeg foutloze verkiezingscampagne gevoerd en wordt vanaf januari de 44ste president van de Verenigde Staten. De symbolische waarde van deze verkiezing is ongeëvenaard en treft de Amerikaan rechtstreeks in zijn DNA. Obama houdt je een spiegel voor waarin je je eigen situatie herkent en een goede afloop ziet. Hij staat persoonlijk voor de ultieme american dream. Hoezeer je ook op achterstand staat, als je er helemaal voor gaat kun je het schoppen tot de meest invloedrijke persoon op aarde.

Maar er is meer. Als geen ander voor hem weet hij ook de verschillende groepen in de Amerikaanse samenleving aan te spreken op gemeenschappelijke waarden en verantwoordelijkheid. Yes we can! Hij brengt de sterkst mogelijke boodschap, die van hoop, met een ongekend knappe en strak geregisseerde choreografie, via multichannel media op ieders netvlies. Het levert een betovering op zowel binnen als buiten de US of A.

Politiek zit het hem ook mee. Een ruime democratische meerderheid in de senaat en het congres en de steun van veel invloedrijke republikeinen geeft hem de mogelijkheid om op alle terreinen in hoog tempo wetgeving door te voeren. Veel hangt ook af van de mensen die hij om zich heen verzamelt maar daar heeft hij tot nu toe een goede hand in gehad. Hij weet vriend en vijand voor zich te mobiliseren. De Clintons gingen enthousiast voor Obama campagne voeren terwijl hij Hillary had gepasseerd als vice president en haar ook geen concrete belofte lijkt te hebben gedaan voor een belangrijke post in zijn administration.


Is Obama dan een feilloze alleskunner? Superman? De Omega man? Hoe zit het met de inhoud van zijn boodschap. Is die ook superieur? Dat nu lijkt tegen te vallen. Obama is geen revolutionair. Volgens de verschillende politieke commentatoren was er nauwelijks verschil in de verkiezingsprogramma´s van McCain en Obama. Beiden willen weg uit Iraq, de economische crisis aanpakken, belastingverlaging en hervorming van de ziektenkostenverzekering. Er is niet een duidelijke optimale marsroute uit deze grote problemen maar niks (kunnen) doen lijkt een snel recept voor nog grotere problemen.

Een ding weten we zeker. Het was McCain niet gelukt om de natie te verenigen en beleid effectief om te zetten in wetgeving. Obama heeft daar wel een kans. Het hoeft niet eens het beste beleid te zijn. Zoals bekend: de vijand van het goede is het beste. Als er maar iets gebeurt dat een beetje in de goede richting gaat dan is dat al een enorme prestatie die Obama het label “redder der natie” oplevert. Iedereen wil het dus kan het zomaar gebeuren.

Wat nu als alle maatregelen niets uithalen en de USA verder afglijdt in recessie, falend leiderschap, oorlog en andere ellende? Welnu, ik voorspel dat de houdbaarheid van Obama verrassend lang zal blijken te zijn. Bij iemand op wie je verliefd bent zie je geen fouten of schrijft die aan anderen toe. Als Obama een strakke regie houdt en zijn beleid blijft verkopen zoals hij dat tot nu toe gedaan heeft zal hij tegenvallende resultaten lange tijd te boven komen. Indien hij echter zou grijpen naar de tactiek om fouten bij anderen te leggen legt hij een tijdbom onder wat zijn grootste troefkaart is: saamhorigheid.

Obama is niet superman en de mensheid bevindt zich nog lang niet in het punt omega. Als hij niet de goede voortzetting weet te vinden zal hij de USA lange tijd een verkeerde kant op leiden en zal de materiële en emotionele schade uiteindelijk enorm zijn. Voorlopig echter is Obama de maat voor alle politici in binnen en buitenland als het gaat om het verenigen der natie, het organiseren van politiek draagvlak en het overbrengen van de boodschap. Nu gaat het er om dat hij blijft leven (Amerika heeft een slechte reputatie wat betreft aanslagen op charismatische personen) en met welke concrete maatregelen hij gaat komen. Ik blijf het met aandacht volgen, onder andere op http://change.gov.

De verspillende overheid

Op 29 januari 2008 verschijnt er een ”executive order”[1] van de hand van George W. Bush die op een enkel A4-tje aangeeft hoe de Amerikaanse belastingbetaler wordt beschermd tegen excessieve uitgaven van de overheid. Tegen de achtergrond van het voornemen om een staatsfonds op te richten van 700 miljard dollar voor het opkopen van dubieuze financiële producten van private banken en verzekeraars is het goed zijn uitgangspunten nog eens op een rijtje te zetten. Hoe voorkomt men een verspillende overheid? Welnu, het recept daarvoor van George W is eenvoudig:

”To ensure the proper use of taxpayer funds that are appropriated for Government programs and purposes, it is necessary that the number and cost of earmarks be reduced, that their origin and purposes be transparent, and that they be included in the text of the bills voted upon by the Congress and presented to the President.“

De praktijk van dit soort beschermingsdecreten is dat er inderdaad minder geld vrijkomt voor kleine, controleerbare projecten en dat de echt grote “earmarks” voor crises zoals Irak steeds grilliger en omvangrijker worden en er evenredig minder grip op komt. Op deze grote uitgaven staat geen maat want ze dienen de grote zaak. Ze worden onder grote politieke druk door de volksvertegenwoordiging geloodst en er is op de uitgave van dergelijke bedragen geen effectieve controle meer mogelijk. Penny wise, pound foolish en verspilling is onvermijdelijk.

Het voorstel voor het opkoopfonds lijkt ook in die traditie te passen. Een sterke man krijgt een carte blanche voor het oplossen van een zaak van nationaal belang. Aan de beheerder van het fonds, het Financial Department, wordt gedurende twee jaar juridische onschendbaarheid verleend. Geen verhaal dus bij onzorgvuldige besluitvorming. In dat opzicht is er niet een groot verschil met het Nederlandse poldermodel want daar ligt de dader ook op het kerkhof als het misgaat.

Het is het ongebreidelde geloof in eigen kunnen, het optimisme dat elk probleem oplosbaar is en daarnaar te handelen dat van de Verenigde Staten tot zo’n dominante wereldspeler heeft gemaakt. Ze laten er dus een vertrouwde methode op los en gaan in hun eentje de crisis te lijf. Ik heb daar bewondering voor.

De crisis is diep, heel diep. “Too big to fail” bleek geen afdoende bescherming voor financiële instellingen. Toch moet er ergens een bodem liggen die door een voldoend grote miljardeninjectie gevonden kan worden. Probleem is dat niemand weet hoeveel er nodig is omdat de financiële producten dermate ondoorzichtig zijn dat ook de bedenkers ervan het niet meer weten. Misschien is de crisis wel “too big to bail”.

Ikzelf verwacht dat niet. Ik denk dat bij een verstandige inkoop het fonds gaat lukken om een tijdelijke financiële opslag te creëren voor deze producten, ze te ontmantelen en delen terug te zetten in de markt. Dit zal gaan ten koste van grote offers, zoals verhoging van de staatsschuld en verdere uitverkoop van de verenigde staten maar aan het eind kan er een gezonde balans staan.

Daar is wel voor nodig dat de nieuwe administration, democratisch of republikeins, scherp toezicht houdt op het fonds. Verspilling leidt tot een slechte balans van ’s werelds grootste economie en een kreupele overheid die geld en vertrouwen in een sneltreinvaart kwijt raakt. Dan zijn de rapen wereldwijd goed gaar!

De opvolger van George W. doet er daarom goed aan het A4-tje van zijn voorganger nog eens aandachtig door te lezen en toch vooral toe te passen op deze mega inkoopoperatie. Dollar wise!

[1] http://www.whitehouse.gov/news/releases/2008/01/20080129-5.html